از ابزار و وسایل عزاداری امام حسین (ع) که در هیئتها و دسته های مذهبی به کار گرفته می شود . علامت به معنای نشانه است . این علامتها هم نشانه های گروههای عزادار محسوب می شده است و کسانی هم که آن را حمل می کردند ، « علامت کش » بودند ، یعنی علم بردار . به نوشته دهخدا : « صلیب مانندی که بر چوب یا آهن افقی آن از سوی پایین شالهای ترمه آویزند و از سوی زبر لاله و تندیسهایی از مرغ و جز آن نصب کنند و در میان زبانه ای از فلز طویل دارد و بر نوک آن فلز پر یا گلوله ای از شیشه الوارن نصب کنند و این زبانه های فلزی که به « تیغ » مشهور است ، سه یا پنج باشد و در مراسم عزاداری محرم پیشاپیش دسته ها به حرکت آرند » . (927)« شیئی است فلزی و کار صنعتگران اصفهان که قدمت آن به عهد سلاطین صفوی می رسد ، دارای تعدادی زبانه ، گنبد ، گلدان و

صفحه 320

طاووس بوده و آن را با شالهای سبز و سیاه و قهوه ای و پر طاووس و سکه های نقره و شمشیر و قمه و خنجر زینت می کنند و در آخر دسته ها به حرکت در می آورند ... عده ای از جوانان هم نذر می کنند که همه ساله باید در بردن علمات ، سهم داشته باشند » . (928) به آن علمات هم می گویند . شباهت آن به صلیب ، می رساند که پس از ارتباط ایران با اروپاییها در عصر قاجار ، از آیینهای مذهبی مسیحیت اقتباس شده است . به هر حال ، نمودها و مظاهری است که گاهی عزاداران را از محتوا و اصل عزاداری و اقامه شعائر دینی باز می دارد .

927 - لغت نامه ، دهخدا .

928 - تاریخ تکایا و عزاداری قم ، ص 214 .